Doe ik (het) wel (goed) genoeg?

De eerste vier maanden van mijn promotie-traject zitten er zo’n beetje op. Twee vragen die ik mezelf meerdere malen gesteld heb tijdens deze maanden zijn: Maak ik eigenlijk voldoende voortgang? En doe ik het goed genoeg?

Twijfel

Eén van de mooie dingen van een promotie-traject vind ik dat het een heel persoonlijk leerproces is. Hoe het traject verloopt is heel verschillend afhankelijk van het onderwerp, de persoon die dit onderwerp bestudeerd en welke taken er allemaal binnen iemands promotietraject vallen. Omdat het traject voor iedereen zo verschillend is, zijn er geen van tevoren vastgestelde guidelines die je kunt volgen om te kijken of je op de goede weg zit. Dit leverde bij mij twijfel op: heb ik (het) wel (goed) genoeg gedaan in de afgelopen vier maanden?

Schijn bedriegt? Twijfelen en het Impostor Syndrome

Ik ben zeker niet de enige die weleens twijfelt aan haar prestaties: van actrice Emma Watson tot zanger Chris Martin, er talloze mensen die er soms moeite mee hebben om te geloven dat ze competent genoeg zijn. Binnen de psychologie is er een naam bedacht voor dit verschijnsel: het impostor syndrome (of in het Nederlands: bedriegerssyndroom). Mensen die last hebben van dit fenomeen hebben er moeite mee om hun prestaties te internaliseren en hebben het gevoel dat ze tekortschieten en hun succes niet verdienen. Ze hebben het gevoel een soort bedriegers te zijn, die hun prestaties niet aan zichzelf maar bijvoorbeeld aan geluk of toeval te danken hebben. Dat het impostor syndrome veel voorkomt in de wetenschap zal je misschien niet verbazen: de wetenschap is een competitieve wereld waarin banen niet voor het oprapen liggen en waar nog steeds veel vooroordelen bestaan over hoe een (goede) wetenschapper eruit ziet (blank en mannelijk bijvoorbeeld). Dat deze vooroordelen nog altijd van kracht zijn merkte ik toen ik  enkele weken geleden onderzoek ging doen op een middelbare school: men verwachtte duidelijk niet dat de onderzoeker een relatief jonge (en niet heel lange) vrouw zou zijn – leraren die vragen hadden over het onderzoek  benaderden vaak eerst de mannelijke bachelorstudent die als onderdeel van zijn scriptie hielp met het verzamelen van data. Dat sommige wetenschappers niet serieus genomen worden op basis van hun geslacht of huidskleur, in combinatie met een competitieve wereld waarin zelfs de beste wetenschappers te maken krijgen met afwijzingen van artikelen en beursaanvragen, maakt het niet verwonderlijk dat sommige wetenschappers twijfelen aan hun competentie.

Voorbij de twijfel: manieren om je voortgang en competentie te controleren

Twijfelen aan prestaties is dus voor veel mensen een bekend probleem. Maar hoe kun je je voortgang en competentie controleren op een manier die je twijfel wegneemt?

Tip 1: (Stoppen met) Vergelijken

Een voor de hand liggende, maar niet optimale manier om je voortgang te controleren is door jezelf te vergelijken met anderen in een soortgelijke situatie. Hoewel praten met anderen over hun voortgang jou kan motiveren en inspireren om door te bijten op lastige momenten; en je misschien zelfs tips kan opleveren om die hordes op een bepaalde manier te nemen, kan het nadelige gevolgen hebben als je jezelf teveel vergelijkt met anderen. Zeker tijdens promotie-trajecten of andere processen die heel individueel zijn en sterk beïnvloed worden door je persoonlijkheid heeft het niet altijd zin om jezelf met anderen te vergelijken: er leiden vaak vele wegen naar Rome. Lijkt het erop dat iemand veel verder is dan jij bent? Mogelijk doet diegene dingen op een andere manier of in een andere volgorde, maar dat hoeft niet te betekenen dat die andere manier voor iedereen beter is of dat jij achterloopt op schema. Tijd dus om te stoppen met het vergelijken van jezelf met anderen: grote kans dat  jouw unieke talenten, vaardigheden en persoonlijkheid zullen leiden tot een proces en eindproduct waarover jij ownership hebt; juist wat jij van het proces hebt geleerd en in het eindproduct hebt gelegd maakt het bijzonder. Tip tegen twijfel: schrijf eens op wat tot nu toe tijdens het proces jouw talenten en leermomenten zijn geweest. Hoe hebben ze het proces en eindproduct beïnvloed?

Tip 2: Bespreek je voortgang met begeleiders, vrienden of familie

Het kan heel lastig zijn om te bedenken wat jouw talenten zijn, zeker op een dag waarop je niet al te veel vertrouwen hebt in eigen kunnen. Grote kans dat anderen jou kunnen helpen om de twijfel weg te nemen. Tip tegen twijfel: vraag eens aan andere mensen, zoals begeleiders, partners, vrienden of familie hoe ze jouw voortgang en competentie beschouwen. Het zou zo maar kunnen dat zij bewondering hebben voor vaardigheden of voortgang waar jij nog helemaal niet bij stil had gestaan: bijvoorbeeld hoe goed je je werk kunt combineren met je gezin, dat je heel secuur kunt werken, of dat je schrijfvaardigheden enorm zijn verbeterd ten opzichte van vorig jaar.

Tip 3: Een werkdagboek bijhouden

Een derde manier om voortgang en competentie te controleren is door middel van een werkdagboek: schrijf eens op wat je elke dag of week hebt gedaan (om dichter bij een bepaald doel te komen, zoals promoveren). Dat dit goed kan werken merkte ik tijdens een cursus over project-management die ik vorige week bijwoonde: pas toen ik ging opschrijven wat ik de afgelopen vier maanden allemaal had gedaan, realiseerde ik me hoeveel werk ik had verzet en hoeveel ik in de tussentijd had geleerd. Het bijhouden van een werkdagboek kan ook nog eens helpen bij time-management, omdat het je inzicht geeft in je werkuren en antwoord geeft op vragen als: werk je te veel, of juist te weinig? Welke werkzaamheden kosten je veel tijd, en welke heb je zo af?

doubt-479567_1920

No doubt!

Bovenstaande tips hebben allemaal met elkaar gemeen dat ze je helpen om je voortgang en competentie te evalueren door middel van vergelijkingen met (eerdere versies van) jezelf in plaats van anderen. Hoewel ze bij mij helpen om twijfel weg te nemen, zou dat bij jou anders kunnen zijn. Of wie weet heb jij wel een hele andere manier om twijfel weg te nemen! Op welke manier verminder jij twijfel over voortgang of competenties? Of ervaar jij dit alles op een hele andere manier? Laat het me weten in de comments!

Advertenties

Een gedachte over “Doe ik (het) wel (goed) genoeg?

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s