Partir, c’est mourir un peu

‘Partir, c’est mourir un peu’: Afscheid nemen is een beetje sterven.
– Bekend Frans gezegde.

Begin van het einde

Deze week neem ik afscheid van mijn bijbaan. Na vijf jaar met veel plezier te hebben gewerkt bij een ontzettend gezellige horecabedrijf, wordt het tijd om te stoppen omdat het niet te combineren is met mijn nieuwe uitdaging als PhD-kandidaat. Dit is mijn eerste ‘breakup’ met een baan, en het afscheid nemen valt me zwaarder dan gedacht. Ik ben lang niet de enige die pijn ervaart bij het afscheid nemen van het werk – sommigen vinden een ‘breakup’ met het werk zelfs net zo pijnlijk als het beëindigen van een romantische relatie . Maar waarom doet afscheid nemen eigenlijk zo’n pijn? Kan die pijn ook nuttig zijn? En wat kunnen we doen om deze pijn te verminderen of er mee om te gaan?

Waarom doet sociaal verlies pijn?

Is het je wel eens opgevallen dat we bij sociaal verlies vaak termen gebruiken die met fysieke pijn te maken hebben? Denk bijvoorbeeld aan ‘Je hebt mijn hart gebroken!’; of  ‘Je hebt me pijn gedaan.’. Uit onderzoek blijkt dat de lichamelijke pijn die wij associëren met sociaal verlies en buitensluiting meer zou kunnen zijn dan slechts een mooie metafoor. Er zijn namelijk aanwijzingen dat aan sociale pijn dezelfde hersen-netwerken (en neurotransmitter-signalen) ten grondslag liggen als aan lichamelijke pijn. In andere woorden: sociale pijn (van uitsluiting tot iemand verliezen) activeert hersengebieden die ook betrokken zijn bij het verwerken van fysieke pijn.

Pijn: Een nuttig signaal

Misschien denk je nu wel: ‘Mooi is dat. Pijn is toch helemaal niet iets wat je graag wilt voelen? Wat heeft het voor nut dat sociaal verlies aanvoelt als pijn?’. Toch heeft pijn wel degelijk nut: het heeft een beschermende functie. Stel je maar eens voor dat je je hand in een brandend vuur zou steken. De pijn die je zou voelen waarschuwt je om je hand terug te trekken zodat je verdere schade kunt voorkomen. Als je geen pijn zou voelen zou je veel meer schade aanrichten. Sociale pijn bij verlies of buitensluiting heeft een soortgelijke beschermende functie. Goede sociale contacten zijn erg belangrijk voor mensen: ze helpen je omgaan met stress en moeilijke situaties, zijn goed voor je immuunsysteem en ze maken je gelukkiger. Gescheiden worden van je verzorgers of van sociale groepen kan negatieve gevolgen hebben voor je gezondheid en overlevingskansen; eigenlijk biedt sociale pijn bescherming door te voorkomen dat je zulke waardevolle relaties verbreekt.

Omgaan met de pijn van sociaal verlies

Sociale pijn geeft ons dus een signaal: je moet iets aan de situatie veranderen om de pijn te laten stoppen. Maar wat als de omstandigheden het niet toelaten om terug te gaan naar de vorige situatie? Wat als je die ruzie met een vriendin niet kunt oplossen, of als je die baan en je collega’s echt achter je moet laten vanwege tijdsgebrek? Is er iets wat je kunt doen om de pijn te verminderen of er mee om te gaan?

Er zijn talloze onderzoeken gedaan naar hoe je het beste om kunt gaan met stressvolle gebeurtenissen en met het verliezen van dierbaren. Ik kan en zal jullie dan ook geen uitputtende lijst geven over manieren waarop je om kunt gaan met de pijn van sociaal verlies. Ik wil echter wel twee manieren noemen die zijn gebaseerd op het onderzoek dat ik hierboven besproken heb.

  1. Zoek nieuwe sociale relaties die de verbroken relaties kunnen vervangen.
    Sociale pijn is een signaal dat je er alleen voor staat. Het aangaan van nieuwe relaties kan ons beschermen tegen gevaren van buitenaf en tegen de gevaren van eenzaamheid voor je gezondheid en geluk.
  2. Neem pijnstillers.
    Toen onderzoekers de overlap vonden tussen fysieke en sociale pijn en ontdekten dat hieraan dezelfde biologie ten grondslag lag, dachten ze: zou een remedie tegen de één dan ook helpen tegen de ander? Hier zijn inderdaad aanwijzingen voor. In verschillende onderzoeken ontdekten wetenschappers dat sociale steun (bijv. het vasthouden van de hand van je partner) ertoe leidt dat je minder pijn ervaart, maar ook dat mensen na het nemen van een pijnstiller minder sociale pijn ervaren bij bijvoorbeeld buitensluiting. Hoewel de bevinding dat pijnstillers zouden helpen tegen sociale pijn een interessante is, is het gezien de nadelige gevolgen van het langdurig gebruiken van pijnstillers misschien toch beter om het voorlopig bij een andere oplossing te houden.

afscheid

An End Has A Start

Wat effectief is bij het verwerken van een ‘breakup’, of het nou een romantische, vriendschappelijke of zakelijke is, is vaak heel persoonlijk. Toch geef ik jou als lezer graag mee wat mij heeft geholpen in het afscheid nemen van mijn werk. Ten eerste is het voor mij belangrijk om ruimte te krijgen bij het verwerken van het verlies van mijn collega’s en een deel van mijn identiteit. Tegen iemand met een gebroken been zeggen we niet vaak dat diegene ‘zich er maar overheen moet zetten’, maar bij sociale pijn hoor ik dit soort opmerkingen regelmatig. Gezien de vergelijkbaarheid van fysieke en sociale pijn zou het mooi zijn als mensen in beide gevallen begrip en ruimte krijgen. Het tweede wat mij geholpen heeft is het besef dat dit afscheid me laat inzien wat ik belangrijk vind. Op een bepaalde manier is een afscheid een kans om je te beseffen wat je zo waardevol vond aan de oude situatie. Deze waardevolle aspecten kun je vervolgens toepassen of introduceren in je nieuwe situatie (bijvoorbeeld in een nieuwe baan): een mooie kans voor persoonlijke groei. Voor mij werkte het ook goed om de aspecten die ik waardevol vond aan mijn collega’s met ze te delen in de vorm van persoonlijke bedankbrieven. Wat mij ten slotte geholpen heeft bij de ‘breakup’ met mijn oude baan is de wetenschap dat ik er een ontzettend leuke nieuwe baan voor terugkrijg, inclusief hele leuke collega’s met wie ik al een band heb kunnen opbouwen. Voor mij is dit afscheid – het begin van het einde van mijn bijbaan – dan ook verbonden met een mooi nieuw begin.

Volgende Week

Volgende week: Een interview met dan kersverse doctor Jorien van Hoorn. Jorien verdedigt donderdag 12 januari haar proefschrift, en verruilt hiermee haar periode als PhD-kandidaat voor een bestaan als doctor. Heb je je altijd al afgevraagd hoe zo’n verdediging werkt, wat voor tips een kersverse doctor aan PhD-kandidaten zou meegeven, of wat de invloed is van leeftijdgenoten op adolescenten (Jorien’s expertise)? Kom dan volgende week terug voor het interview met Jorien!

 

 

 

 

 

 

 

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s